2016: 8 filmów, 75 książek - 2015: 39 filmów, 78 książek - 2014: 66 filmów, 89 książek - 2013: 46 filmów, 60 książek
Archiwum
Zakładki:
zBLOGowani.pl

Wpisy z tagiem: reportaże

środa, 22 listopada 2017
Barbara Seidler, Pamiętajcie, że byłem przeciw. Reportaże sądowe, Czarne 2017

 


(Bolesław Miedza, Rozpoczęcie procesu w tzw. aferze mięsnej, listopad 1964 r., PAP, źródło: https://magazyn.wp.pl/artykul/lepsza-lodowka-lepszy-telewizor-domek-za-miastem-i-kara-smierci)

 

W czasach, o których mi opowiadała, czyli bardzo dawno, Babcia jeździła do Lublina przysłuchiwać się rozprawom w sądzie. Sąd mieścił się w cieniu dawnego cmentarza ewangelickiego. Wtedy nie czytałem jeszcze reportaży, więc nie wiedziałem właściwie, co w tym sądzie mogło być ciekawego (choć w tym samym czasie z ochotą oglądałem "997"). Zwracam uwagę na to, bo kiedy Babcia przesiadywała w sądzie w Lublinie, na alei Świerczewskiego w Warszawie rozprawom przysłuchiwała się Barbara Seidler.

Jej reportaże, właściwie pitawale, relacjonujące dzień po dniu procesy w sprawach różnych - od zabójstw po malwersacje - pokazują chyba najlepiej jak bardzo zmieniło się, pod względem umysłowym, społeczeństwo. Kto dziś będzie czytał streszczenia wypowiedzi oskarżycieli i obrońców? Kto przygląda się uważniej oskarżonym? Po co to, skoro codzienne szmatławce na pierwszej stronie już wydają wyrok, wiedząc lepiej? Ach, jaka Barbara Seidler jest staromodna.

Są trzy miejsca w tym zbiorze, które przykuwają moją uwagę.

Pierwsze, to gwałtowna filipika autorki przeciwko karze śmierci. Wbrew ówczesnemu prawu, wbrew opinii publicznej tamtej i dzisiejszej. Wielki tekst. Trzeba było sporo odwagi, żeby tak pisać.

Drugie, to wspomniana historia z Żoliborza, o nauczycielce katującej przybranego synka. Historia z ciągiem dalszym w postaci reportażu "Śliczny i posłuszny" Mariusza Szczygła z 2013 r., w którym odnajdujemy ową morderczynię - po zatarciu skazania - jako pobożną ekspertkę Ministerstwa Edukacji.

Trzecie, to rodzynki, akurat otwieram nową paczkę i czytam: na jesieni 1975 roku wykorzystaliśmy już wszystkie zapasy rodzynków. Zacząłem ograniczać wyroby z rodzynkami. To były wyroby najtańsze: babka drożdżowa, lody. Zwróciłem się do kombinatu o zmianę receptury, ale się nie zgodzili. Mówili, że starają się o rodzynki (s. 215). Wyobraź sobie świat, w którym nie możesz dostać rodzynek (bardziej mnie - miłośnika małych radości - to wstrząsa niż okrutne zabójstwo).

  

wtorek, 21 listopada 2017
Marcin Kącki, Poznań. Miasto grzechu, Czarne 2017

 


(Okładki książek Małgorzaty Musierowicz, źródło: winxblogger.pl; marzy mi się portret bohaterów "Poznania" utrzymany w tej konwencji plastycznej)

 

Oglądanie filmów Ulricha Seidla: to jak ciekawsko zagląda do porządnych wiedeńskich domów, ba do austriackich piwnic, żeby wyciągnąć na wierzch to, co się zamiata pod dywan. Zresztą wyciąganie na wierzch okazuje się być spécialité de la maison austriackiej literatury wbrew społeczeństwu, które wygodnie się czuje pierwszą ofiarą własnego rodaka.

Poznań też jest lukrowany i wcale nie chodzi o rogale świętomarcińskie, które od dobrych kilku lat zagościły też w Warszawie i które - o jak to lubię - przynosi mi A. Poznań jest cały - uwaga! autor bloga ma wizje - zamieszkany przez Borejków: sympatycznych, klasycznych, bez cienia wątpliwości. Wypisz wymaluj, szczęśliwi Wiedeńczycy cieszący się swoimi rytuałami i na wszystko posiadający odpowiednią łacińską maksymę.

"Jeżycjadę" czytałem na studiach, Poznań odwiedziłem kilka razu. Najbardziej wbił mi się głowę pewien jesienny wyjazd, podczas którego nocowałem u brata mojej współlokatorki P. i oglądałem nocą "Marzycieli" Bertolucciego.

Kącki przypomina Seidla: nie tylko w wyciąganiu na wierzch, ale również w ekshibicjonistycznej metodzie prezentowania opowieści. Imiona, nazwiska, intymne szczegóły, kłótnie w kuchni. Już przy okazji "Białegostoku" miałem co do tego wątpliwości, ale tutaj nasilają się jeszcze bardziej. Czy nie wyciąga na wierzch za dużo?

Więcej: czy nie insynuuje? Takie miewam wrażenie przy fragmentach - a wiecie, że biografie pisarzy doceniam - dotyczących relacji Stanisława Barańczaka i jego siostry, autorki "Jeżycjady". Trochę jest w tym manipulacji: nie chodzi już o to, żeby zdrapać lukier, ale żeby poczuć gorzki smak pod spodem (jak na s. 234, co sprawdziłem: Musierowicz do czytelniczek na stronie zwraca się, używając podawanych przez nie pseudonimów, stąd słodka istoto to nie - jak może się wydawać z tekstu Kąckiego - objaw lekceważenia czy naśmiewanie się).

Niemniej, dużo jest w "Poznaniu" ujmujących szczegółów, zwłaszcza gdy Kącki zajmuje się historią miasta, po której krąży sprawnie (a skoro dobrze się to czyta, to nawet odechciewa się fact-checkingu), kawały lukru odpadają z przedwojennych kamienic i porządnych Wielkopolan w cylindrach. I znów czytelnik ma poczucie, że nie tylko o Poznaniu "Poznań", że to przecież świetna metonimia polskiej hipokryzji.

(Do listy lektur: "Wiersze zebrane" Stanisława Barańczaka)

 

Ewa Winnicka, Był sobie chłopczyk, Czarne 2017

 


(kadr z filmu "Perła w koronie", reż. Kazimierz Kutz, 1971, źródło: www.repozytorium.fn.org.pl)

 

Ewa Winnicka pisze bez emocji, nie ma u niej jakichś zbędnych interpretacji, moralnych rozstrzygnięć. Ot, zapis historii, dzień po dniu. Rzecz dzieje się w Polsce, gdzie rodzina Bogiem silna, niepotrzebna jest konwencja antyprzemocowa (bo narzuci coś strasznego Bogiem silnym rodzinom owa hedonistyczna Europa) a minister zdrowia reklamuje w autobusach miejskich masowe rozmnażanie.

Mimo że bez emocji, że bez zbędnych interpretacji, jednak nie potrafię pojąć tej książki. Czytam ją tak jakby to był opis niezwykłych rytuałów jakichś nieznanych plemion. Nie, nie będzie tutaj patetycznego tonu o tym, że ja jako ojciec, bo chodzi mi jedynie o to, że żyjemy zupełnie inaczej. I nie wiem, co mnie - autora bloga - łączy z mieszkańcami tamtej innej planety.

(Dopisane: napotkam później u Barbary Seidler podobną historię starszą o trzydzieści lat. Scenografia, Żoliborz, będzie mi dużo bliższa, ale przyzwolenie na przemoc, coś jakby wbrew instynktowi, równie niepojęte).

 

sobota, 16 września 2017
Margo Jefferson, Negroland. Zapiski z życia afroamerykańskich elit, WAB 2017

 


(Denise, siostra autorki, przegląda się w lustrze, ok. 1951, źródło: http://bombmagazine.org/article/2658125/margo-jefferson)

 

Zacznijmy od tytułu, który w języku polskim nie wzbudza szczególnych kontrowersji. Tymczasem użyte słowo Negro jest wyraźnie nacechowane znaczeniami, także takimi, które powodują, że dziś wygumkowuje się z oficjalnych tekstów. Polskim odpowiednikiem mogłaby być więc Murzynlandia: sformułowanie, które samo w sobie budzi emocje.

Książka Margo Jefferson za to emocje skrzętnie ukrywa, jest chłodna, a równocześnie bardzo gorzka. W dużej części ma charakter autobiografii: przez swoje doświadczenie autorka usiłuje opowiedzieć o doświadczeniu zbiorowości (w sumie nie tak licznej) Czarnych, którzy z wyższością patrzyli zarówno na innych Czarnych, jak i na sporą część Białych. Czarna burżuazja: ten dziwny splot rasowo-klasowy. Pytanie o tożsamość pojawia się od pierwszych akapitów.

Widzę w tym pewną daleką analogię z Polakami, którzy są Wschodem, ale z pogardą patrzą na innych mieszkańców Wschodu. I usiłują przypisać sobie tak wielką zachodniość, że stają się - w swoim mniemaniu - bardziej zachodnim, prawdziwszym Zachodem.

Opowieść Jefferson jest opowieścią kobiecą. Mężczyzna opowiedziałby ją inaczej, podałby więcej faktów, a mniej własnych odczuć. Być może czytałoby mi się ją wówczas lepiej, choć zapewne straciłbym wywody na temat pielęgnacji kędzierzawych włosów (specjalne olejki!) i czarnoskórych łokci (w innym wypadku szarzeją!)

Zacząłem się zastanawiać nad kluczem doboru czytanych książek. Nieco wcześniej pytała o niego A., ale teraz jestem w kropce. Krążę, nie potrafię się odnaleźć, gdzieś między zamglonym Banatem a Chicago lat pięćdziesiątych. Wybór lektur jako diagnoza duszy.

   

wtorek, 06 czerwca 2017
Ziemowit Szczerek, Międzymorze, Czarne 2017

 

Do stylu, w którym pisze Szczerek, z trudem to z trudem, ale można się przyzwyczaić. Łatwiej mi to idzie, bo obserwuję go od pewnego czasu na fejsbuku. Niemniej sam zapis bywa rodzajem strumienia świadomości, który niechętni autorowi mogliby określić jako paplaninę bez ładu i składu (por. krytykę poprzedniego reportażu autora na blogu o reportażach). Czasem to się nawet szczerze dziwię, że Szczerek wciąż używa interpunkcji.

Jednakże ów język jest znakomitą odtrutką wobec nowomowy, którą nam teraz serwują: czy to nowomowy katonarodowej, czy też narokatolickiej, tej pełnej megalomanii i pretensji do świata. Oto zostaliśmy jego szóstym mocarstwem, albowiem wybrano nas na dwa lata do Rady Bezpieczeństwa. Z takim entuzjazmem czytam Szczerka, bo siedzę we wnętrzu tej nowomowy, usiłując coś namącić, upchnąć w niej również własne wątki.

"Międzymorze" - wygląda na to - nie posiada założonego z góry planu. Ot, autor jeździ to tu, to tam i zapisuje. Wbrew tytułowi i pięknej mapie na wyklejce, nie wszystkie kraje Międzymorza potraktowane zostały z równą atencją. O niektórych napomyka, po innych włóczy się i zastanawia, porównajmy na przykład objętość uwag o Litwie i o Słowenii. Inna sprawa, że płynąć taką narracją można w nieskończoność – opisywać kolejne miejsca, scenki i mity, wsiadać w kolejne pociągi (wyczuwam tu pewną kolejową słabość) i wysiadać na stacjach o mało mówiących nazwach.

Z tego natłoku uwag ważnych i mniej ważnych, wyciągam fragmenty, które pasują do moich własnych przemyśleń o Wschodzie i Zachodzie, i o tym, w którym miejscu na mapie się znajdujemy (tak w tym pierwszym). Szczerek udowadnia, że w gruncie rzeczy nie jesteśmy jacyś wyjątkowi ze swoją manią wielkości i dziejową misją.

Przypisy autora bloga:

Odrzucali Zachód. Odrzucali jego sposób życia i myślenia. (...) Jedyne, co przychodziło im do głowy, co mogło zastąpić zachodni ład, to ponowne zanurzenie się z głową w systemie konkwista-rekonkwista, w rzezi i bebechach. I pogardzie (s. 17) - tezy o konieczności odrzucenia politycznej poprawności, zepsutego Zachodu, wołania o powrót do wartości oraz twarz tej zmiany: pogarda wobec innych, znanych i nieznanych. Pogarda zamiast poprawności, to czym nas mierzi Unia.

Tak właśnie wyglądają te międzymorskie sny o wielkości. Te narodowe absurdy i obsesje podkręcone do najwyższych rejestrów. Politycy z kraju, którem bankrutujący sąsiad zabrał nawet nazwę, jeżdżą do Azji Środkowej, do dawnej Baktrii, szukać potomków wojowników Aleksandra (s. 73) - przypominałem sobie te wszystkie maniakalne opowieści o własnej wielkości, tak charakterystyczne dla obecnie rządzących: państwo herosów, niezłomnych i ideałów. Przypominałem sobie listy, które do mnie przychodzą. Największe statuy świata, tysiąc pięćdziesiąt lat harmonijnego pożycia.

Ach te etniczne sny. Te rządy etniczności. Ta jej nadrzędność. Europa Środkowa, to nieszczęsne Międzymorze, jest miejscem, gdzie etniczna idea najbardziej zwyrodniała i stała się swoją własną karykaturą. Każdy jest centrum świata. Każdy naród, choćby liczył kilka milionów mieszkańców, a historię musiał sobie domalowywać, dokręcać, dosztukowywać (s. 139) - tego dnia oglądam przerażający sejm dzieci i młodzieży, jakiś koszmar. Jakby spełnieniem marzeń znowu miałoby być przelewanie krwi, owoc pogardy (por. tutaj).

Największym według niego [Bibó] lękiem środkowoeuropejskich narodów jest bowiem strach przed rozłamem narodowej wspólnoty. I przed tym, że takie lęki prowadzą do pojawienia się "fałszywych realistów" - którzy za sprawą "hałaśliwej publicystyki" i "narodowej nauki", oderwanej od prawdy obiektywnej i przez to zdegradowanej do roli pseudonauki, "samoupajania się" wielkością własnego narodu - wygrywali, zdobywali władzę i sprawując "antydemokratyczne rządy [...] z zachowaniem demokratycznych form", zamieniali swoje kraje w zamordystyczne zakute klatki (s. 202) - a może taka jest dziejowa konieczność? Może pokojowa transformacja w osiemdziesiątym dziewiątym i to, że weszliśmy do Unii, to jest dołączyliśmy do Zachodu, to był jakiś wybryk grupki intelektualistów, którym się wydawało, że można sprzeciwić się fatum? A dziś po prostu wracamy do naszej wschodniej normy, kończąc te fanaberie?

Jakoś tak się ostatnio składa, że gdy historia mówi Polsce "sprawdzam", to lądujemy właśnie tu, w Dobrudży, na tym zapomnianym skrawku Bałkanów. I zastanawiamy się, co tu robić dalej? (s. 223) - utopia Międzymorza jako alternatywy dla Polaków, raju wolnego od europejskiego zepsucia (por. tutaj) jest taką samą utopią jak megalomania przedwojennej junty pułkowników. Wbrew fantastom i oszustom, bez Zachodu nie ma dla nas zbawienia.



sobota, 27 maja 2017
Jarosław Mikołajewski, Terremoto, Dowody na Istnienie 2017

 



(Trzęsienie ziemi we Włoszech, styczeń 2017 r., (c) AFP, źródło: lelibre.br)

 

Zaczynam od ostatniego zdania, czyli od dedykacji. Pisze autor: Włochom - za to, że wśród nieszczęść, które spadają na nich spod ziemi, z nieba, z powietrza, wody i ognia, mają siłę pamiętać, że są najpierw ludźmi a dopiero potem Włochami (s. 135). I chyba dobrze odczytuję to, że owo zdanie skierowane jest do członków innego narodu, do tych, którzy zapomnieli, że nie są tylko Polakami, ale również ludźmi. A jeszcze to: jesteśmy dziećmi Antygony, czy nie? (s. 13) Odrzuciliśmy nad Wisłą zarówno Antygonę, jak i Ewangelię. Zachodzę w głowę, kiedy się to stało, czy da się wskazać jakiś jeden moment, w którym się ukazało nasze barbarzyństwo, nasze nieludzkie oblicze. Temat na czyjś reportaż.

Przychodzi mi na myśl, że "Dowody na Istnienie" powinny zainaugurować nową serię - teologiczną. Otwierają ją obie książki Mikołajewskiego, z których każda jest rodzajem poetyckiego traktatu. W czasach gdy nikt na serio nie pyta o teodyceę, Mikołajewski czyni to, nie udzielając infantylnych odpowiedzi. Nie udzielając żadnych odpowiedzi.

Pisałem w Neapolu zeszłego lata, że pewność katastrofy, kruchość zastanego świata, który bez ostrzeżenia może się zawalić, wpływa na odmienny stosunek do życia (tutaj). Dla przybyszów ze stepu ziemia jest największym pewnikiem, tym, co nigdy nie zawiedzie, stąd nieprzetłumaczalne są dla nich odczucia mieszkańców Apeninów. Ziemia się trzęsie - od tych słów rozpoczyna się przecież druga zwrotka jednej z najradośniejszych pieśni kościelnych w Polsce.

 

 
1 , 2 , 3 , 4 , 5 ... 16